Petycja w sprawie przeciążenia uczniów w szkołach – odpowiedź z ministerstwa

Departament Kształcenia Ogólnego i Podstaw Programowych

DKOPP-WPPI.4013.20.2023.JS

Warszawa, 11 maja 2023 r.

Pani

Ewa Gierula

Szanowna Pani,

Odnosząc się do treści pisma przesłanego do Ministerstwa Edukacji i Nauki w sprawie zmniejszenia liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych w szkołach podstawowych i średnich (pisma o tej samej treści zostały przekazana do MEiN, zgodnie z właściwością – przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów i Kancelarię Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej), uprzejmie informuję.

Podstawę programową i ramowe plany nauczania dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych opracowali powołani przez ministra eksperci – osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę dla danego przedmiotu: doświadczeni nauczyciele, w tym metodycy, pedagodzy, egzaminatorzy. Wymagania zawarte w podstawie programowej oraz liczba godzin poszczególnych przedmiotów są dostosowane do możliwości uczniów na danym etapie edukacyjnym.

Jednocześnie, zgodnie z przepisami prawa oświatowego, realizowane w szkole programy nauczania powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów, dla których są przeznaczone. Również nauczyciel, który przedstawia dyrektorowi do zatwierdzenia i realizuje program nauczania danego przedmiotu – jest zobowiązany do indywidualizowania pracy z uczniem na zajęciach edukacyjnych odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Nauczyciel decyduje także, jakie metody i narzędzia edukacyjne będą efektywnie wspierać uczniów w osiąganiu wymagań określonych w podstawie programowej dla danego przedmiotu.

Tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych w kl. VII wynosi 32 godziny, a w kl. VIII 31 godzin (średnio po 6, 2 godz. dziennie). Dodatkowo uczniowie realizują w tych klasach obowiązkowe zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego w wymiarze min. 10 godzin w ciągu roku (zajęcia te pomagają uczniom sprecyzować ich zainteresowania i uzdolnienia oraz ułatwiają planowanie własnego rozwoju i podejmowanie wstępnych decyzji edukacyjno-zawodowych). Uczniowie mogą również uczestniczyć w nieobowiązkowych zajęciach edukacyjnych, np. zajęciach rozwijających zainteresowania uczniów, zajęciach religii/etyki. Należy podkreślić, że uczestnictwo ucznia w tych zajęciach nie jest obowiązkowe – jest decyzją ucznia oraz jego rodziców i należy jest rozważyć i przemyśleć, ponieważ wpływa na wydłużenie czasu pobytu ucznia w szkole.

Zgodnie z przepisami prawa oświatowego, obowiązkiem dyrektora szkoły jest ułożenie planu zajęć dydaktyczno-wychowawczych w sposób uwzględniający równomierne obciążenie uczniów zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia, zróżnicowanie zajęć w każdym dniu oraz możliwości psychofizyczne uczniów podejmowania intensywnego wysiłku umysłowego w ciągu dnia.

Sytuacja opisana w piśmie („Obecnie w Polsce uczniowie klas VII i VIII szkoły podstawowej oraz uczniowie liceów ogólnokształcących i techników zmuszeni są uczestniczyć w zajęciach szkolnych codziennie przez około 7-8 godzin zegarowych”) może wynikać z udziału ucznia – za zgodą lub na wniosek rodzica – w nieobowiązkowych zajęciach edukacyjnych. Może być to również spowodowane faktem, że plan zajęć dydaktyczno-wychowawczych w szkole, o której mowa, został ułożony przez dyrektora szkoły w sposób nieuwzględniający zasad ochrony zdrowia i higieny pracy (nauki), czyli niezgodnie z przepisami. W takim przypadku, plan zajęć powinien zostać niezwłocznie przez dyrektora poprawiony i dostosowany do obowiązujących przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny procesu nauczania.

Natomiast szczegółowe regulacje dotyczące m.in. zakresu zadań nauczycieli (także sposobu i formy wykonywania zadań dostosowanych do wieku i potrzeb uczniów), warunków i sposobu oceniania wewnątrzszkolnego, praw i obowiązków uczniów – powinny być określone w statucie danej szkoły.

Statut powinien uwzględnić zarówno – wspomniane w piśmie – prawa ucznia (prawo do wypoczynku i czasu wolnego, do uczestnictwa w zabawach i zajęciach rekreacyjnych, stosownych do wieku dziecka, oraz do nieskrępowanego uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym) , jak również prawa nauczyciela (prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne, oraz do wyboru spośród zatwierdzonych do użytku szkolnego podręczników i innych pomocy naukowych) . Statut szkoły powinien także regulować kwestie związane z ocenianiem wewnątrzszkolnym w zależności od etapu edukacyjnego i wieku ucznia (np. dopuszczalną liczbę kartkówek, sprawdzianów w ciągu tygodnia oraz kwestie ewentualnego zadawania prac domowych).

Należy podkreślić, że to nauczyciel prowadzący zajęcia edukacyjne decyduje, czy i ewentualnie jakie prace domowe zadawać uczniom (przepisy nie określają takiego obowiązku).

Rozwiązań organizacyjnych w poruszonych sprawach należy zawsze poszukiwać na poziomie szkoły, ponieważ kwestie te powinny być uregulowane w przepisach wewnątrzszkolnych. Pozwala to dostosować rozwiązania do wieku uczniów i etapu edukacyjnego, zróżnicowanych oczekiwań uczniów i rodziców wobec szkół oraz różnego poziomu aktywności i samodzielności uczniów w realizacji prac zadawanych przez nauczyciela.

W związku z powyższym, wszelkie uwagi dotyczące realizowanych w szkole zajęć edukacyjnych, w tym programów i metod nauczania stosowanych przez nauczyciela oraz planów lekcji – kierować należy do dyrektora szkoły, który odpowiada za organizację szkoły i sprawuje nadzór pedagogiczny nad zatrudnionymi nauczycielami. Do dyrektora szkoły rodzice ucznia mogą się również zwrócić z prośbą o objęcie ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną, jeżeli zaistnieje tak potrzeba. Pomoc ta polega na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz rozpoznawaniu jego indywidualnych możliwości psychofizycznych i czynników środowiskowych wpływających na jego funkcjonowanie w szkole, w celu wspierania potencjału rozwojowego ucznia i stwarzania warunków do jego aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu szkoły oraz w środowisku społecznym. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana uczniowi w szkole jest dobrowolna i bezpłatna.

Nadzór pedagogiczny nad dyrektorem szkoły w powyższym zakresie sprawuje właściwy kurator oświaty, do którego może się Pani zwrócić w każdej sprawie związanej z nieprzestrzeganiem przez konkretną szkołę – dyrektora/nauczycieli – przepisów prawa oświatowego.

Z poważaniem

 Małgorzata Szybalska

Zastępca Dyrektora

/ – podpisano cyfrowo/

Do wiadomości:

1. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Biuro Interwencyjnej Pomocy Prawnej i Listów, ul. Wiejska 10, 00-902 Warszawa (dotyczy sprawy nr BIPL.O606.13.2023.KiM)

2. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Departament Spraw Obywatelskich, Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa (dotyczy sprawy nr DSO.ZAN.161.469.2023).